ถามจริง ตอบจัง ฉบับนี้ต่อเนื่องจากฉบับที่แล้ว เพราะยังมีผู้ประกอบการอีก 3 ราย ที่ถามเกี่ยวกับบรรจุภัณฑ์รักษ์โลกของผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ
รายที่ 1: บรรจุภัณฑ์สำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่อง
ผู้ถาม: ผมเป็นผู้ค้าปลีกน้ำมันเครื่อง สนใจจะขยายตลาดไปต่างประเทศ สังเกตว่ามีการใช้ขวดพลาสติกกันทุกแบรนด์ เพราะเหตุผลอะไร เจ้าของแบรนด์ได้ทำอะไรเพื่อรักษ์โลกบ้างครับ
ผู้ตอบ: ขวดพลาสติกเป็นบรรจุภัณฑ์สำหรับน้ำมันเครื่องที่นิยมใช้กันทั่วโลก รวมทั้งในประเทศไทย มีเหตุผลดังนี้
พลาสติกที่ใช้ คือ HDPE เกรดที่ไม่ทำปฏิกิริยากับน้ำมันเครื่อง และทนต่อการกัดกร่อนของผลิตภัณฑ์ได้ดี ทำให้ขวดไม่แตกร้าว เม็ดพลาสติกดังกล่าวผลิตได้ในประเทศ ขวดก็สามารถผลิตได้ในประเทศเช่นกัน ทำให้ต้นทุนไม่สูง น้ำมันเครื่องมีขนาดบรรจุต่าง ๆ ถ้าเป็นขวดขนาดใหญ่จะออกแบบให้ขวดมีหูหิ้วเพื่อให้ยกเทสะดวก มีฝาปิดแน่นหนา ไม่รั่วซึม เปิดง่ายและปิดใหม่ได้ เมื่อใช้ผลิตภัณฑ์หมดแล้ว ขวดเปล่าสามารถรวบรวมนำไปรีไซเคิลได้
ในปัจจุบันเจ้าของแบรนด์ใหญ่ ๆได้พัฒนาขวดพลาสติกให้รักษ์โลกด้วย 2 แนวทาง คือ
-การออกแบบขวดใหม่ให้สามารถลดน้ำหนักขวดได้ เพื่อลดการใช้พลาสติก โดยไม่กระทบต่อคุณสมบัติในการใช้งาน ดังรูป
-การใช้พลาสติกรีไซเคิล (rHDPE) เป็นวัตถุดิบ แทนการใช้พลาสติกใหม่ (Virgin HDPE) rHDPE ที่ใช้ได้มาจากขวด HDPE ที่บรรจุผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ มาแล้ว ที่เรียกว่า Post-Consumer Recycled (PCR) Resins ซึ่งสอดคล้องกับเศรษฐกิจหมุนเวียนและลดก๊าซเรือนกระจกได้ ในขั้นต้นมีการใช้เม็ด PCR เพียง 30% ในปัจจุบันสามารถเพิ่มขึ้นเป็น 100% แล้ว โดยเจ้าของแบรนด์ได้พัฒนาร่วมกับผู้ผลิตเม็ดพลาสติกและผู้ผลิตขวด เพื่อให้คงคุณสมบัติของขวดตามต้องการได้
ผู้ถาม: ผมได้ทราบมาว่าในยุโรปมีการใช้กล่องกระดาษบรรจุน้ำมันเครื่อง แทนการใช้ขวดพลาสติก น่าจะเป็นแนวทางที่ดีนะครับ อาจารย์มีข้อคิดเห็นอย่างไร
ผู้ตอบ: กล่องกระดาษ เริ่มมีการใช้กับการบรรจุน้ำมันเครื่องบางประเทศในยุโรป แต่ไม่กว้างขวาง ดังรูป กล่องทำจากกระดาษเกรดพิเศษที่มีความแกร่ง มีการเคลือบฟิล์มพลาสติกเกรดเฉพาะที่ผิวในเพื่อป้องกันกระดาษดูดซึมน้ำมันเครื่อง ขึ้นรูปกล่องด้วยเทคนิคพิเศษที่ป้องกันการรั่วได้ กล่องไม่มีจุกและฝาพลาสติก จึงจำเป็นต้องออกแบบให้ฉีกเปิดที่ปากกล่องเพื่อเทผลิตภัณฑ์ หากใช้ผลิตภัณฑ์ไม่หมดในครั้งเดียวจะไม่สามารถปิดใหม่ได้ กล่องเปล่าที่ใช้แล้วไม่สามารถรีไซเคิลได้ เพราะมีการเคลือบผิวด้วยฟิล์มพลาสติก กลายเป็นขยะที่ไร้ค่าอยู่ในบ่อฝังกลบ สรุปคือกล่องกระดาษดังกล่าวไม่เหมาะสมในการใช้งานนัก ตอบโจทย์เรื่องการลดพลาสติกเท่านั้น
นอกจากขวดพลาสติกและกล่องกระดาษดังกล่าวแล้ว ยังมีบรรจุภัณฑ์อีกประเภทที่ใช้บรรจุผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่อง นั่นคือ ถุงพลาสติกแบบตั้งได้ (ดังรูป) ซึ่งมีการใช้เฉพาะในประเทศญี่ปุ่นเท่านั้น พัฒนาโดยบริษัท Toppan Japan เป็นถุงตั้งที่มีลักษณะพิเศษตรงที่ถุงมีกระเปาะอากาศข้างๆ เรียกว่า Air Hold Pouch ทำให้ทรงตัวได้ดีเมื่อวางตั้งและระหว่างการเทผลิตภัณฑ์ มีจุกและฝาเพื่อให้เปิดง่ายและปิดใหม่ได้ ถุงทำจากฟิล์มหลายชั้นที่รักษาคุณภาพของผลิตภัณฑ์ได้ดี ทนต่อการกัดกร่อนของผลิตภัณฑ์ ถุงไม่รั่วซึมและฟิล์มไม่ลอกชั้นตลอดอายุการเก็บ
ผู้ถาม: เป็นความรู้ใหม่เลยครับ อาจารย์ช่วยแนะนำปัจจัยในการเลือกใช้บรรจุภัณฑ์สำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่องให้ด้วย เพื่อเป็นแนวทางสื่อสารอย่างถูกต้องกับลูกค้า
ผู้ตอบ: ปัจจัยในการเลือกใช้บรรจุภัณฑ์สำหรับผลิตภัณฑ์น้ำมันเครื่อง สรุปได้ดังนี้
- Product-Package Compatibility การเข้ากันได้ระหว่างผลิตภัณฑ์กับบรรจุภัณฑ์ คือ วัสดุบรรจุภัณฑ์ต้องทนต่อการกัดกร่อนของน้ำมันเครื่องได้ ไม่เกิดการแตกร้าว ปริแตก แยกชั้น และรั่วซึม ตลอดอายุการเก็บของสินค้าซึ่งมักกำหนดที่ 2 ปี ผู้ผลิตสินค้าจึงต้องมีการทดสอบก่อนจะสั่งซื้อบรรจุภัณฑ์มาใช้ เพราะมีผลต่อคุณภาพของสินค้าเมื่อออกตลาด
- Filling and Sealing Machine Investment การลงทุนเครื่องบรรจุและผลผลิต (ความเร็ว) ที่ได้ มีผลต่อต้นทุนสินค้า
- QC of Incoming Pack and Finished Good การควบคุมคุณภาพบรรจุภัณฑ์เปล่าก่อนการบรรจุ และบรรจุภัณฑ์ที่บรรจุแล้ว เพื่อให้มั่นใจว่าสินค้ามีคุณภาพสม่ำเสมอ
- Use Convenience ความสะดวกในการใช้งาน ได้แก่ การหิ้ว เท เปิด และปิดใหม่หากใช้ผลิตภัณฑ์ไม่หมด
- Carbon Footprint การปล่อยก๊าซเรือนกระจกในทุกขั้นตอนของซัพพลายเชน ตั้งแต่การผลิตวัสดุ การขึ้นรูปบรรจุภัณฑ์ และการลำเลียงขนส่ง
- Recyclability ระบบในการรวบรวมบรรจุภัณฑ์ที่ใช้แล้ว เพื่อเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลในเชิงการค้า
- Supply Availability การจัดหาบรรจุภัณฑ์ เช่น จำนวนผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์ในประเทศ และปริมาณการผลิตที่รองรับความต้องการได้
- Cost ราคารวมของบรรจุภัณฑ์ (รวมการพิมพ์หรือฉลาก)
การเปรียบเทียบปัจจัยทั้ง 8 ข้อ ระหว่างบรรจุภัณฑ์ทั้ง 3 ประเภท ในกรณีการใช้งานในประเทศไทย สรุปเป็นตารางดังนี้
| ปัจจัย | ขวดพลาสติก | ถุงตั้งมีกระเปาะอากาศ | กล่องกระดาษ |
| 1.Product-Package Compatibility | Passed | Passed | Need Full Testing |
| 2.Filling and Sealing Machine Investment | No Investment | Need Investment | Need Investment |
| 3.QC of Incoming Pack and Finished Good | Normal QC (Has Experience) | Need Tight QC (Less Experience) | Need Tight QC (No Experience) |
| 4.Use Convenience | Very Good | Very Good | Not Good |
| 5.Carbon Footprint | Low | Low | High |
| 6.Recyclability | Yes | No in Thailand | No in Thailand |
| 7.Supply Availability | Many Suppliers | No Supplier in TH | No Suppler in TH |
| 8.Cost | Medium | Medium | Very High |
รายที่ 2: บรรจุภัณฑ์รวมหน่วยทิชชูม้วน
ผู้ถาม: ในต่างประเทศ เช่น แคนาดา บางประเทศในยุโรป และญี่ปุ่น มีการใช้กระดาษแทนการใช้ฟิล์มพลาสติกสำหรับการห่อรวมหน่วยทิชชูม้วน ดังรูป เราควรจะเปลี่ยนเช่นกัน เพื่อลดการใช้พลาสติก
ผู้ตอบ: บรรจุภัณฑ์รวมหน่วยทิชชูม้วนเป็นที่นิยมมากในตลาดประเทศไทย โดยการใช้ฟิล์มพลาสติก LDPE ห่อด้วยเครื่อง ปิดผนึกด้วยความร้อน ราคาขายยกห่อต่ำกว่าการซื้อแยกเป็นม้วน มีจำนวนม้วนต่อห่อให้เลือกมากมาย เช่น 4-30 ม้วน
การห่อด้วยฟิล์มพลาสติก LDPE มีข้อดีหลายประการ คือ
- ฟิล์มมีความเหนียวและยืดตัวได้ดี จึงใช้กับเครื่องห่อทิชชูอัตโนมัติความเร็วสูงได้ดี และสามารถรับน้ำหนักของทิชชูจำนวนหลายม้วนในระหว่างการลำเลียงขนส่งได้
- ฟิล์มมีความใส ทำให้เห็นขนาด จำนวน และหน้าตาของม้วนทิชชูในห่อได้ ซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งในการตัดสินใจซื้อของผู้บริโภค
- พิมพ์ได้ดี สื่อสารได้ชัดเจน
- การผลิตฟิล์มใช้พลังงานและน้ำต่ำ ปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำ
- สามารถรีไซเคิลได้ 100% ตอบโจทย์ Circular Economy
- ราคาต่ำ เม็ดพลาสติกผลิตในประเทศและมีผู้ผลิตฟิล์มจำนวนมากในประเทศ
การห่อด้วยกระดาษ ปัจจัยที่ต้องพิจารณา คือ
- เกรดกระดาษที่ใช้ต้องเลือกให้เหมาะกับจำนวน (น้ำหนัก) ทิชชูม้วนที่รวมหน่วย เพราะกระดาษมีโอกาสขาดได้ง่ายในระหว่างการลำเลียงขนส่ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อถูกน้ำ
- กระดาษมีความทึบแสง ทำให้ไม่เห็นขนาด จำนวน และหน้าตาของม้วนทิชชูในห่อ
- การผลิตกระดาษใช้พลังงานและน้ำสูงกว่า ปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงกว่าการผลิตฟิล์มพลาสติก
- ต้องลงทุนเครื่องห่อใหม่
- รีไซเคิลได้ 100%
- ราคาสูงกว่าฟิล์มพลาสติกมาก
ผู้ถาม: ในด้านสิ่งแวดล้อม ทำไมประเทศดังกล่าวไม่ใช้ฟิล์มพลาสติกซึ่งรีไซเคิลได้ แต่ใช้กระดาษ
ผู้ตอบ: ตามข้อคิดเห็นส่วนตัวของอาจารย์ เพราะสภาวะในประเทศดังกล่าวแตกต่างจากบ้านเรา เช่น
- การรวบรวมขยะพลาสติกเพื่อไปรีไซเคิล มักเน้นเฉพาะบรรจุภัณฑ์พลาสติกคงรูป เช่น ขวด ถ้วย ถาด และกล่อง สอดคล้องกับพฤติกรรมของผู้บริโภคที่ไม่นิยมแยกขยะฟิล์มพลาสติกเพื่อรีไซเคิล – อุตสาหกรรมกระดาษมีความก้าวหน้ามาก มีวัตถุดิบสำหรับการผลิตเยื่อกระดาษในเกรดที่เหมาะสมกับการห่อรวมหน่วยทิชชูม้วน ตอบสนองต่อนโยบาย “Less Plastic”
- ประชาชนส่วนใหญ่มีกำลังซื้อสูง แม้ว่าการใช้กระดาษจะราคาสูงกว่าการใช้ฟิล์มพลาสติก ก็ไม่กระทบต่อการซื้อ
สรุป บรรจุภัณฑ์รวมหน่วยทิชชูม้วนสำหรับตลาดประเทศไทยควรใช้การห่อด้วยฟิล์มพลาสติก LDPE เพราะต้นทุนต่ำ ใช้พลังงานและน้ำต่ำ ปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำ และรีไซเคิลได้เชิงการค้าในประเทศ ขอเพียงให้ผู้บริโภคแยกทิ้งฟิล์มรวมหน่วยและฟิล์มม้วนย่อย ให้รถขยะ/ซาเล้ง หรือนำไปใส่ในถัง “วน” เพื่อเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล
ผู้ถาม: ขอบคุณมากครับ
รายที่ 3: บรรจุภัณฑ์รวมหน่วยเครื่องดื่ม
ผู้ถาม: ซูเปอร์มาร์เก็ตในประเทศ เครื่องดื่มที่บรรจุในกระป๋องและขวดมักขายแบบรวมหน่วยเป็นแพ็กใหญ่ จำนวน 4-6 หน่วยต่อแพ็ก สื่อต่าง ๆ ได้รณรงค์ให้ลดการใช้พลาสติก เพราะทำลายสิ่งแวดล้อม แต่ทำไมบรรจุภัณฑ์ที่รวมหน่วยเครื่องดื่มเหล่านี้จึงยังใช้ฟิล์มพลาสติกครับ
ผู้ตอบ: เรื่องนี้คล้ายกับเรื่องที่ 2 ที่กล่าวข้างต้นค่ะ ต่างกันที่ฟิล์มพลาสติกที่ใช้รวมหน่วยเครื่องดื่มที่บรรจุในกระป๋องและขวดเป็นฟิล์มหด LDPE ซึ่งมีข้อดีหลายด้าน เช่น
-เพิ่มประสิทธิภาพในด้านการผลิตและโลจิสติกส์ ฟิล์มมีความเหนียว ยืดตัวได้สูง หดรัดได้แน่น ไม่ขาดง่าย สามารถรับน้ำหนักของเครื่องดื่มได้ ใช้กับเครื่องห่อแบบหดรัด (Shrink Bundle Packing) อัตโนมัติความเร็วสูงได้
- ช่วยส่งเสริมด้านการตลาด ฟิล์มที่ใช้พิมพ์ได้ดี เมื่ออยู่บนชั้นวางขายสามารถสื่อสารแบรนด์ ประเภทเครื่องดื่ม จำนวน และข้อความส่งเสริมการขาย ซึ่งช่วยกระตุ้นให้ผู้บริโภคสนใจและตัดสินใจซื้อสินค้า ดังรูป
- ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม การผลิตฟิล์มใช้พลังงานและน้ำต่ำ ปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำ และสามารถรีไซเคิลได้ 100% จึงไม่ทำลายสิ่งแวดล้อมหากผู้บริโภคแยกฟิล์มที่ห่อนี้ รวบรวมให้รถขยะ/ซาเล้ง หรือนำไปใส่ในถัง “วน” เพื่อเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล
- ราคาต่ำ เม็ดพลาสติกผลิตในประเทศและมีผู้ผลิตฟิล์มจำนวนมากในประเทศ
ผู้ถาม: มีเครื่องดื่มบางแบรนด์ใช้กระดาษเป็นบรรจุภัณฑ์รวมหน่วย ดังรูป อาจารย์คิดเห็นอย่างไรครับ
ผู้ตอบ: เป็นรูปแบบที่ใช้แผ่นกระดาษยึดปากกระป๋องหรือคอขวดไว้ด้วยกัน แม้ว่ากระดาษที่ใช้จะรีไซเคิลได้ 100% ซึ่งดีต่อสิ่งแวดล้อม แต่การผลิตกระดาษใช้พลังงานและน้ำสูงกว่า ปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงกว่าการผลิตฟิล์มพลาสติก เกรดกระดาษที่ใช้ต้องเหนียวและแข็งแรงเพียงพอต่อการรับน้ำหนักรวมของเครื่องดื่ม และไม่ให้ฉีกขาดในระหว่างการหิ้วและการลำเลียงขนส่ง รูปแบบกระดาษมีข้อจำกัดในพื้นที่การพิมพ์ จึงทำให้การสื่อสารและความโดดเด่นเมื่ออยู่บนชั้นวางขายไม่ดีเท่าการใช้ฟิล์มพลาสติกที่พิมพ์ อีกทั้งต้นทุนก็สูงกว่าการใช้ฟิล์มพลาสติกมาก
จากเหตุผลและการเปรียบเทียบที่กล่าวมาทั้งหมด อาจารย์เห็นว่าในประเทศไทยควรใช้ฟิล์มหดเพื่อรวมหน่วยเครื่องดื่มที่บรรจุในกระป๋อง ขวดพลาสติก และขวดแก้ว ค่ะ
ผู้ถาม: ผมเห็นด้วย ขอบคุณสำหรับความรู้และข้อคิดเห็นของอาจารย์ มีประโยชน์ครับ
ท้ายสุด บรรจุภัณฑ์ที่กล่าวมาทั้งหมดในบทความนี้ คิดว่าเหมาะสมหรือไม่ในเชิงการค้า? คำตอบ คือ อาจเหมาะสม หรือไม่เหมาะสมก็ได้ ขึ้นกับแต่ละประเทศ ซึ่งมีความแตกต่างกันในด้านวัตถุดิบและเทคโนโลยีการผลิตบรรจุภัณฑ์ สภาวะโลจิสติกส์ ลักษณะในการวางขาย พฤติกรรมของกลุ่มผู้บริโภคเป้าหมาย และระบบการจัดการบรรจุภัณฑ์ที่ใช้แล้ว บรรจุภัณฑ์ที่เหมาะสมในประเทศหนึ่งอาจไม่เหมาะสมในอีกประเทศหนึ่งก็ได้
